เกษตร

การชลประทาน การจัดการน้ำโดยใช้การคิดค้นจากมนุษย์

Summary

การชลประทาน เป็นศิลปะอย่างหนึ่งที่มนุษย์ […]

การชลประทาน

การชลประทาน เป็นศิลปะอย่างหนึ่งที่มนุษย์ได้คิดค้นขึ้น เพื่อนำน้ำที่มีอยู่ตามธรรมชาติมาใช้ให้เป็นประโยชน์ต่อการเพาะปลูก มนุษย์เรารู้จัก และเริ่มกิจการชลประทานมานานกว่า 5,000 ปีแล้ว

ดินแดนที่เคยเจริญรุ่งเรืองในอดีต เช่น แอสซีเรีย บาบิโลเนีย อียิปต์ กรีก และจีน ฯลฯ ได้จัดตั้งโครงการชลประทานไว้หลายแห่ง โดยการสร้างเขื่อน แล้วขุดคลองส่งน้ำ นำน้ำจากด้านหน้าเขื่อน ไปให้พื้นที่เพาะปลูก จนทำให้การเพาะปลูกมีผลดีขึ้น เชื่อกันว่า การชลประทานเป็นสิ่งหนึ่งที่ช่วยให้ประเทศต่าง ๆ เหล่านั้น มีการเพาะปลูกที่ให้ผลิตผลดี ทำให้มีฐานะทางเศรษฐกิจมั่นคง จนเป็นประเทศที่เจริญและมั่งคั่งที่สุดในสมัยนั้น

การชลประทาน

ความเป็นมาของการชลประทาน

คนไทยในภาคเหนือทุกยุคทุกสมัยมีความรู้และความเข้าใจ เรื่องการชลประทานเป็นอย่างดี มีความสามารถ และนิยมสร้างอาคารประเภทหนึ่งขวางทางน้ำธรรมชาติ เรียกว่า “ฝาย” สำหรับทดน้ำให้มีระดับสูง ก่อนที่จะให้น้ำไหลเข้าไปตามคลอง ส่งน้ำและคูส่งน้ำที่ขุดไว้ เพื่อแจกจ่ายน้ำต่อไปจนทั่วพื้นที่เพาะปลูกที่ต้องการ ราษฎรในภาคเหนือเรียกคลองส่งน้ำ และคูส่งน้ำว่า “เหมือง” การชลประทานลักษณะนี้จึงได้ชื่อว่า “การชลประทานประเภทเหมืองฝาย” มาจนถึงทุกวันนี้

สมัยกรุงสุโขทัย พ่อขุนรามคำแหงมหาราชได้ทรงสร้างเขื่อนดินแห่งหนึ่ง ตั้งอยู่ห่างจากตัวเมืองไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ สำหรับเก็บกักน้ำในลำธารที่มีมากในฤดูฝน โดยได้ระบายน้ำที่เขื่อนนี้ เก็บกักไว้ออกไปให้พื้นที่เพาะปลูกรอบ ๆ เมือง ระยะที่ฝนไม่ตก และในหน้าแล้ง เป็นการแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ำใช้ สำหรับการเพาะปลูกของพื้นที่ส่วนหนึ่งได้เป็นอย่างดี

สมัยกรุงศรีอยุธยา ประมาณ พ.ศ. 2176 สมเด็จพระเจ้าปราสาททองได้ทรงสร้างเขื่อนเก็บกักน้ำธารทองแดง เพื่อเก็บกักน้ำไว้ สำหรับใช้รดน้ำต้นไม้ และสำหรับการอุปโภคบริโภคในบริเวณพระราชนิเวศน์ธารเกษมที่พระพุทธบาท จังหวัดสระบุรี ต่อมาประมาณ พ.ศ. 2204 สมเด็จพระนารายณ์มหาราชได้ทรงสร้างเขื่อนเก็บกักน้ำที่ห้วยซับเหล็กอีกแห่งหนึ่ง เพื่อเก็บน้ำไว้ สำหรับการเพาะปลูก และการอุปโภคบริโภคที่เมืองลพบุรี นอกจากนี้ในรัชสมัยต่อ ๆ มาก็ได้มีการขุดคลองเชื่อมแม่น้ำสายต่าง ๆ ในบริเวณ ทุ่งราบภาคกลาง เพื่อประโยชน์ในด้านการคมนาคม และเพื่อให้น้ำจากแม่น้ำ กระจายเข้าไปสู่พื้นที่เพาะปลูก เป็นประโยชน์ต่อการปลูกข้าวบริเวณสองฝั่งลำน้ำเหล่านั้นด้วย

สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ได้มีการขุดคลองเชื่อมทางน้ำและแม่น้ำต่าง ๆ ในบริเวณทุ่งราบภาค กลางเพิ่มมากขึ้น ทำให้มีทางน้ำ สำหรับนำเข้าไปยังพื้นที่เพาะปลูกได้มากยิ่งขึ้น เมื่อน้ำในแม่น้ำลำคลองมีระดับสูง จะไหลล้นตลิ่งไปท่วมพื้นที่เพาะปลูกได้เอง ราษฎรได้รับประโยชน์จากคลองที่ขุดไว้เป็นอย่างมาก

การชลประทาน

การชลประทาน

ต่อมาประเทศไทยมีพลเมืองเพิ่มมากขึ้น ราษฎรจำเป็นต้องขยายพื้นที่เพาะปลูกขึ้นไปบนที่ดอน ซึ่งสูงเกินกว่าระดับน้ำในคลองจะขึ้นถึงได้ จึงทำให้ไม่ได้รับน้ำ และเป็นเหตุให้การเพาะปลูกในบริเวณที่ดอนไม่ค่อยได้ผลดีนัก ซึ่งหากปีใดเป็นปีฝนแล้งมีฝนตกไม่มากพอในฤดูกาลทำนา จะทำให้การปลูกข้าวของราษฎรบางท้องที่ได้รับความเสียหาย

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงตระหนัก และห่วงใยถึงปัญหาการขาดแคลนน้ำ สำหรับการปลูกข้าว ที่ได้เกิดขึ้นแก่ราษฎรของพระองค์อยู่เสมอเป็นอย่างดี ดังนั้นใน พ.ศ. 2445 พระองค์จึงได้ทรง พระกรุณาโปรดเกล้าฯ ว่าจ้างผู้เชี่ยวชาญการชลประทานชาวฮอลันดา ชื่อ นาย เย โฮมัน วัน เดอร์ ไฮเด (Mr. J. Homan van der heide) ให้มาศึกษาหาลู่ทางสร้างกิจการชลประทานขนาดใหญ่ ในบริเวณทุ่งราบภาคกลาง

ซึ่งได้เสนอให้สร้างเขื่อนทดน้ำขนาดใหญ่ เพื่อทดน้ำในแม่น้ำเจ้าพระยาที่จังหวัดชัยนาท แล้วขุดคลองส่งน้ำนำน้ำด้านหน้าเขื่อนไปยังพื้นที่เพาะปลูก ที่อยู่บริเวณสองฝั่งของแม่น้ำ จนถึงพื้นที่บริเวณชายทะเล แต่แผนงานก่อสร้างโครงการนี้ต้องระงับไว้ เพราะใช้เงินลงทุนมาก จึงเพียงแต่ขุดลอกคลองบริเวณภาคกลางตอนล่าง เช่น คลองภาษีเจริญ คลองดำเนินสะดวก คลองแสนแสบ คลองพระโขนง และคลองสำโรง เป็นต้น พร้อมกับสร้างอาคารบังคับน้ำที่ปากและท้ายคลอง ให้ทำหน้าที่ปิดกั้นน้ำไว้ในคลอง สำหรับใช้ทำนา และสำหรับคมนาคมด้วย พร้อมกันนี้ในรัชสมัยของพระองค์ เมื่อ พ.ศ. 2445 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ตั้งกรมคลอง ให้รับผิดชอบการพัฒนางานในด้านนี้ต่อไป ต่อมาได้เปลี่ยนชื่อกรมคลอง เป็นกรมทดน้ำ และกรมชลประทาน เมื่อ พ.ศ. 2457 และ พ.ศ. 2470 ตามลำดับเพื่อให้มีความเหมาะสมกับ ลักษณะงานที่กรมนี้ดำเนินการและรับผิดชอบอยู่

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว นับว่าเป็นสมัยที่เริ่มมีการพัฒนากิจการชลประทานแผนใหม่อย่างกว้างขวาง เพื่อให้เกิดประโยชน์แก่พื้นที่เพาะปลูกของประเทศ ให้มากที่สุด ตามความเหมาะสมกับสภาพภูมิประเทศของแต่ละท้องที่ และตามความเหมาะสมกับสถานะทางการเงินของประเทศจะอำนวยให้

การจัดทำกิจการชลประทานขนาดใหญ่ได้เริ่มขึ้นเป็น ครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2458 โดยการสร้างเขื่อนพระราม 6 ซึ่งเป็นเขื่อนระบายน้ำปิดกั้นแม่น้ำป่าสัก ที่ตำบลท่าหลวง อำเภอ ท่าเรือ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา พร้อมกับก่อสร้างงานระบบส่งน้ำ ครอบคลุมพื้นที่เพาะปลูกประมาณ 680,000 ไร่ ซึ่งการก่อ สร้างทั้งหมดนี้ได้เสร็จตามโครงการเมื่อ พ.ศ. 2467 หลังจากนั้นต่อมา ก็ได้มีการก่อสร้างเขื่อนระบายน้ำ ฝายพร้อมด้วยระบบส่งน้ำ และเขื่อนเก็บกักน้ำ สำหรับเก็บกักน้ำให้เป็นแหล่งน้ำ สำหรับการชลประทาน ซึ่งมีทั้งขนาดเล็กและขนาดใหญ่เป็น จำนวนมากตามลำดับ จนถึงปัจจุบันนี้ มีเนื้อที่เพาะปลูกอยู่ใน เขตที่มีการชลประทานแล้ว ประมาณ 18 ล้านไร่ และยังจะต้องพัฒนางานด้านนี้ต่อไปอย่างเร่งด่วน เพื่อให้ทันต่อการขยายตัวของพลเมืองที่เพิ่มมากขึ้นอย่างรวดเร็วอีกด้วย

 “ศึกฟุตบอลชิงแชมป์ฤดูหนาว” ก็เริ่มถูกพูดถึงบ่อยขึ้นตามหน้าสื่อ ในฐานะการแข่งขันที่ผลิตนักเตะทีมชาติญี่ปุ่น มาประดับวงการอย่างต่อเนื่อง ถ้าอย่างนั้น การแข่งขันทั้งสองทัวร์นาเมนต์นี้ต่างกันอย่างไร และอะไรคือที่สุด? ร่วมหาคำตอบไปพร้อมกันเลย

อ่านบทความเพิ่มเติม พาไปรู้จักกับต้นไม้ประจำวันเกิด ที่สายมูห้ามพลาด!